Pam Cadwgan?
Yn y 12eg a 13eg ganrif bu ymladd rhwng y Normaniaid a’r brodorion lleol am yr ardal rhwng y Taf a’r Elái am ymron i 150 mlynedd. Ac er i Richard de Clare lwyddo yn 1245 i ddal ei afael ar gastell Llantrisant fe gododd Cadwgan Fawr neu Cadwgan Lly hog y Fwyell i arwain y werin bobl.
Roedd Cadwgan yn un o deulu Penllwyn Cynfyn a ddaeth yn wreiddiol o Sir Frycheiniog. Cawsant yr hawl i’r tir a elwir Penllwyn Cynfyn rhwng Creigiau a Phentyrch gan Arglwyddi Cymreig Meisgyn.
Yn ôl hanes y cyfnod fe frwydrodd Cadwgan Fawr i amddiffyn hen draddodiadau a hawliau’r werin bobl. Ei fwyell finiog oedd ei hoff arf a fu’n fodd i sicrhau fod yr iaith Gymraeg a’i thraddodiadau yn parhau yn fyw yn yr ardal hon.
Am i’r un dros Gymru well – roi ei gorff
I’r gad yn ddigymell
Yn y byd ac yntau’n bell
Nawr fi sy’n hogi’r fwyell.
Trefnwyd gan –
Cangen y Garth, Merched y Wawr. Capel Tabernacl, Efail Isaf.
Clwb y Dwrlyn. Cymdeithas Gymraeg Llantrisant.
Capel Bethlehem, Gwaelod y Garth
Cydnabyddir cefnogaeth Llenyddiaeth Cymru
2001-02
Y Taeogion, John Ogwen a Maureen Rhys, Angharad Tomos, Sioned Davies.
2002-03
Mererid Hopwood – ‘Fflŵr a Dŵr a Dyddiau Da’
Lyn Ebenezer – Profiadau Rhith Awdur
Grahame Davies
Branwen Jarvis – ‘Saunders Lewis: ai Pabydd wedi’r cyfan?’
2003-04
Bethan Gwanas, Angharad Price, Gwyn Griffiths, Allan James.
2004-05
Elfyn Pritchard, Twm Morys, Manon Rhys, Owen Martell.
2005-2006
Dr Dylan Foster Evans, Jerry Hunter, Emyr Lewis, Nesta Wyn Jones
2006-2007
Yr Athro Geraint Jenkins, Mari Emlyn, Damian Walford Davies, Y Prifardd Tudur Dylan, Dr. John Davies
2007-2008
Cennard Davies, Dr Christine James, Catrin Dafydd, Aled a Jim Jones.
2008-2009
Parch Huw Jones ac Arfon Gwilym – ‘Stori Hwiangerddi’
Dr Richard Wyn Jones – Rhoi Cymru’n Gyntaf: ‘Dulliau Chwyldro’ neu’r llwybr seneddol?
Gareth Miles – Oes o Sgwennu
Menna Elfyn a Fflur Dafydd
2009 – 2010
Caryl Lewis.
Yr Athro Prys Morgan -‘Enwau Teulu’r Cymry’
Y Prifardd Ceri Wyn Jones – ‘Mynd a dod mewn dwy iaith’.
Y Prifardd Cen Williams
2010 – 2011
Y Prifardd John Gwilym Jones – ‘Llenyddiaeth mewn emyn’
Lowri Roberts – ‘Canu Clod y Campau’
Cefin Roberts – ‘Dylanwadau’
Yr Athro M. Wynn Thomas – ‘Barddoniaeth Grefyddol R. S. Thomas’
2011 – 2012
Hywel Gwynfryn – ‘Hugh Griffith’
Idris Reynolds – ‘Dic’
Dr Catrin Stephens – ‘Llenydda i Blant’
Aneirin Karadog
2012 – 2013
Sharon Morgan
Ned Thomas – ‘Bydoedd’
Y Prifardd Alan Llwyd – ‘Kate Roberts’
Aled Gwyn – ‘Crafion’
2013 – 2014
Geraint Jones – ‘Ffaith a Ffuglen’
Euryn Ogwen Williams
Gwynn Mathews – ‘Hen Chwedlau Newydd’
Myrddin ap Dafydd
2014 – 2015
Yr Athro Gareth Ffowc Roberts – ‘Mae Pawb yn Cyfrif’
Catrin Dafydd
Lynn Davies – ‘Iaith ac Arferion y Glowyr’
Llŷr Gwyn Lewis
Heini Gruffudd – ‘Yr Erlid’
2015 – 2016
Gareth F Williams – ‘Y Busnes o Sgwennu’
Walter Brooks – ‘Patagonia 150’
Yr Athro E Wyn James – ‘William Williams Pantycelyn, Ann Griffiths a Llenyddiaeth y Mudiad Cenhadol’
Y Prifardd Geraint – ‘Geraint a Gerallt’
2016 -2017
Karen Owen – ‘Lein a bît yng nghalon bardd’
Gruffudd Owen – ‘Hel llus yn y glaw’
Dr Wynne Davies
Y Prifardd Cyril Jones – ‘Lan a Lawr Lôn Lacs’
Meg Elis
2017 -2018
Gwynfor Dafydd
Vaughan Roderick – ‘William Williams Pantycelyn’
Dr Hywel Griffiths
Aled Islwyn – ‘Tair afon – Un dinas’
Elinor Wyn Reynolds – ‘Anturiaethau mewn Barddiniaeth’
2018 -2019
Emyr Davies – ‘Trosi Cerddoriaeth Gorawl’
Yr Athro Dylan Foster Evans – ‘Hanes y Gymraeg ym mro Cylch Cadwgan’
Dr Rowland Wynne – ‘Gwell Dysg na Golud Gwron Cwmsychbant’
Ffion Dafis – ‘Syllu ar y Walia’
Ioan Kidd
2019 – 2020
Frank Olding – ‘Eilun’
Don Llewellyn – ‘Straeon Cymeriadau Ardal Y Garth’
Yr Athro Geraint Jenkins – ‘Y Ddigymar Iolo Morganwg’
2021 – 2022
Ar Zoom – Lleucu Roberts enillydd Gwobr Daniel Owen a’r Fedal Ryddiaith
Ar Zoom – Glenys M Roberts – Myrdd o ryfeddodau – Rhai hoff gerddi
Ar Zoom – Yr Athro Gerwyn Williams – ‘Delweddau o Cynan’
Gwyn Roberts – Hanes Tryweryn
2022 – 2023
Noson yng nghwmni Delwyn Siôn
Ar Zoom – Noson yng nghwmni Sioned Erin Hughes
Vaughan Hughes “Y Cyfansoddiadau – y ffraeo a’r gwobrwyo”
Noson yng nghwmni Ifor ap Glyn
2023 – 2024
Cyril Jones ‘Man Gwyn y Smotyn Du’
Prys Morgan ‘Atgofion o Bethlehem a Salem Gwaelod-y-garth’.
Emlyn Davies ‘Y ddau gochyn!’.
R. Gwynedd Parry ‘“Yn Goron o Wladgarwr”: Y Barnwr Gwilym Williams o Feisgyn’.
Sgwrs gan Roy Noble
2024 – 2025
Dafydd Morse yn siarad am feirdd Pontypridd a Chlic y Bont
Rheinallt Llwyd yn siarad am Islwyn Ffowc Elis ar ganmlwyddiant ei eni
Eurig Davies yn siarad am ‘Peter Williams a’i Feibl – arwr cenedlaethol neu heretic?
Daf James yn siarad am ei ddramâu.
Eurgain Haf, enillydd y Fedal Ryddiaeth yn siarad am ei nofel ‘Y Morfarch Arian’
2025 – 2026
Owain Rhys, Prifardd Eisteddfod Wrecsam 2025
Sgwrs gan Bethan Mair
Anthony Evans – Llwybrau Cudd
Hefin Mathias “Lloyd George”
Gethin Russell-Jones – Cyfrinachau Bletchley Park
Y Cylch Cadwgan Cyntaf gyda’r Taeogion yn 2001
|
Twm Morys |
Y Parch Huw Jones |
|
Ffion Dafis |
Y Prifardd Geraint Lloyd Owen |
|
Don Llewellyn |
Yr Athro Geraint Jenkins |
|
Gwyn Roberts gydag Ann Williams |
Owain Rhys |
|
Eurgain Haf |
Prys Morgan |
|
Anthony Evans |
Aled a Jim Jones, Parc Nest |
